(2)
تپه لرین اته یینده کی خیر یوللا ایره لی له ین فایتون کنده یاخینلاشیردی . آتلار یورولموشدو . فایتونچونون جیدد- جهدینه باخمایاراق ، یئریشلرینه حارام قاتماق ایسته میردیلر . هاوادا شاققیلدایان قامچی نین سسینی ائشیتدیکده آزجا حرکته گلیب داش یولا سس سالسالاردا ، بئش – اون آددیمدان سونرا یئنه یئریشلرینی یاواشلادیردیلار . فایتونچو دا یورولموشدو . آنجاق هوسده ن دوشمور ، نئجه اولورسا – اولسون آخشاما تیفلیسه چاتماق ایسته ییردی .
فایتوندا اوتوران موسافیر ایسه هئچ نه یه فیکیر وئرمه ده ن ساکیتجه اطرافی سئیر ائدیردی . او ، آیاغینی آیاغی نین اوستونه آشیراراق ، یانپورتو ایله شمیشدی . خیرداجا گوزلرینی قیییب ، تپه لره ، لاپ اوزاقدان گوجله گورونن کورون ساحیلینه سپه له نمیش کند ائولرینه ، دوزه نلی یه داغیلمیش مال – قارایا تاماشا ائدیردی . هاوا ایستی ایدی . تپه لرین اته یینده ن قالخان بوغاناق توز – تورپاغی گویه سوووروب ، یای کیمی بورولا – بورولا یوخاری قالخدی و یولون اورتاسیندا خئیلی دایاندیقدان سونرا اوزو آشاغی ، کوره دوغرو سوروندو .
فایتونچو داریخدی . اوزون یولون یورغونلوغونو اونوتماق اوچون صوحبت ائتمک ، ماراقلی بیر احوالاتا قولاق آسماق ایسته دی . ائله بونا گورا دا دونوب ، آپاردیغی سرنیشینه باخدی . او ایسه گوزلری نی قییب ، دینمز – سویله مز اوتورموشدو . فایتون ترپه ندیکجه آستاجا ییرغالانیردی . دئیه سن مورگوله ییردی .
گون شاخیمیشدی . سارالیب سولماغا باشلایان چوللرده کی سیرکانلارین آراسیندا گیزله نن جیرجیرامالار قریب – قریب اوخویوردولار . یولون اورتاسیندا اوزونو گونه وئره ن کوراماللار سس ائشیتدیکده سورونوب قالینلیقدا گوزده ن ایتیردیلر . یول ایسه اوزانیر ، دوزه نلی یی بیر خطط کیمی کسیب اوفوقه دوغرو گئدیردی . (( ظالیم اوغلو ظالیم ائله بیل آغزینا سو آلیب )) ، - دئیه اوز – اوزونه سویله نن فایتونچو بیرده ن قامچی سینی هاوادا شاققیلداتدی . (( هئی – هئی ، آ باشینیزا دونوم ، اللی ترپه نین ، آخشاما آز قالیر )) . آتلار قفیل هوجومدان دیکسینیب ایره لی آتیلدیلار . فایتون برک سیلکه له ندی . فیکیرده ن آیریلان موسافیر گوزلرینی آچیب ، فایتونچونون کوره یینه باخدی . اونون شاپکاسی نین آلتیندان چیخان ساریشین ساچلاری بوینونون دالیندا قیوریلمیشدی . دریسی نین قیریشلارینا قونان توزو تر ایسلاتمیشدی .
- هاوا ایستی دیر ، آتلاری چوخ یورمایین .
فایتونچو موسافیرینین سسینی ائشیدیب گئری دوندو . اوفوقه دوغرو اییلن گونشی گوستردی .
- گئجیکیریک .
- عئیبی یوخدور ، اونسوزدا بو گون تیفلیسه چاتا
بیلمه یه جه ییک .
- بس هاردا گئجه له یه جه ییک ؟ من بیلن ، بو یوللاردا
کاروانسارا یوخدور .
- کندلرین بیرینه دونه ریک .
- قورخمورسونوز ؟
- کیمده ن؟
- موسلمانلاردان.
سرنیشینین قاشلاری چاتیلدی .
- اونلاردان بیر پیسلیک گورموسن ؟
- یوخ .
- بس نییه قورخورسان ؟
- نه بیلیم ، دئییرلر بیزی گورمه یه گوزلری یوخدور .
- بیزی ، یعنی کیمی ؟
- روسلاری .
- بوش سوزدور !
فایتونچو سرنیشینین قضبله ندیی نی حیسس ائدیب ائحتیاطلاندی . (( دئیه سن بیر آز آرتیق – اسکیک دانیشدیم . گره ک اوولجه کیم اولدوغونو اویره نه یدیم . بلکه ائله اوزو ده موسلماندیر . اونون اوچون حیرصلندی . سیر – صیفه تینده ن اوخشامیر . موسلمانلار بونون کیمی اوزلری نین یاریسی نی قیرخدیریب ، چنه لرینده ساققال قویمورلار . اه ، بیر ده ایندی کی آداملاری سئچمک چوخ چتین اولور . موسلمانلارین اوخوموشلاری دا قیافه لرینی دییشیرلر )) .
او ، آتلارا بیر– ایکی قامچی چکدیکده ن سونرا گئری قانریلدی .
- باغیشلایین ، جناب ، آدینیزی دا بیلمیره م ...
- آلئکسئی اوسیپوویچ .
- دئمک روسسونوز.
- بعلی . نئجه مگر؟
- من لاپ قورخویا دوشدوم . دئدیم ، بلکه ، موسلمانسینیز.
- موسلمان اولاندا نه اولار ؟
- هئچ . دئیه سن بیر آز آرتیق – اسکیک دانیشدیم .
- سیزده تقصیر یوخدور .
اونلار سوسدولار . فایتونچو بئله بیر آداملا صوحبتین توتمایاجاغینی یقین ائدیب ، جیلوولاری دارتیشدیردی . آلئکسئی اوسیپوویچ ایسه فایتونون آرخاسینا سویکه نیب ، گوزونو سماداکی آغ بولودلارا زیلله دی ...
(( بو نه شوبهه دیر ؟ نه اوچون اینسانلار بیر – بیرینده ن قورخوب هورکورلر ؟ مگر موسلمان اولماق اینگیلیس ، یاخود روس اولماقدان پیسدیرمی ؟ بوتون اینسانلاری آللاه یاراتماییبدیرمی ؟ اونلار هامیسی طبیعتین ائولادی دئییلمی ؟ بس بو آیری – سئچکیلیک نه دئمه کدیر. کیم اینسانلار آراسیندا اوگئی – دوغمالیق سالیب ؟ آخی نه اوچون سحرده ن آخشاما قده ر بیر پارچا چوره ک اوچون یوللاردا فایتون سوره ن بو روس کندلیسی تانیمادیغی خالق حاققیندا بئله دانیشیر ؟ بو ایشلرده موقصصیر کیمدیر ؟ کیم اینسانلارین بئینینه بو زهه ری یئریتمیشدی ؟ بیزیم دردیمیز چوخ بویوکدور . بو جور آخماق فیکیرلر نتیجه سینده یئرلی خالقلار بیزه شوبهه ایله باخیرلار . ائله ضیالیلارمیزدا دا تقصیر چوخدور . اونلارین ایچینده آغالیق ایددیعاسینا دوشنلر ، یئرلیلری اوز ائولرینده راحات دولانماغا قویماق ایسته میه نلر آزدیرمی ؟ ائله بیزیم سئمئناریادا بئله له ری یوخدورمو؟))
آلئکسئی اوسیپوویچ هله دورد ایل اوول قوری سئمئناریاسی نین پئداگوژی شوراسیندا اولان موباحیثه نی خاطیرلادی . سئمئناریانین دیرئکتورو دیمیتری دیمیتریه ویچ سئمیونوو ( اوشینیسکی نین طلبه سی و گورکملی پئداگوگدور . (1834 - 1902 ) ، 1878 – نجی ایلده ن 1883 – نجی ایله قده ر قوری دیرئکتورو اولوب ) موسلمان شوعبه سی نین آچیلماسی مسله سینی ایره لی سورموشدو . شورادا بویوک موباحیثه قالخیمیشدی . یئنی شوعبه نین آچیلماسینا قطی اعتیراض ائده نلر واریدی . سئمیونووون موعلیملری ساکیت ائتدیکده ن سونرا دئدیی سوزلر آلئکسئی اوسیپوویچین ایندی ده یادیندادیر .
- جنابلار ، بیر فیکیر ایره لی سوره نده اوولجه آغیل و منطیقه موراجیعت ائتمک لازیمدیر . عصرین ، زامانین طلبینی اونوتماق اولماز . ایندی اعلاحضرت ایمپئراتورون اوزو ده تابئع لری نین ساوادلانماسینی ایسته ییر . سئمئناریانین آچیلماسی حاققیندا آتامیز چارین اوزو فرمان وئرمیشدیر . بیزیم بورجوموز ایسه دئییله نلری یئرینه یئتیرمکدیر .
- فرماندا موسلمان شوعبه سی نین آچیلماسی باره ده قئیدین
اولماماسینی جنابینیزین خاطیرینه سالسام ، قباهت ائتمه ره م .
- دیققه تنیزه قارشی میننتدارام، جناب ، - دئیه سئمیونوو آتماجایا
ساکیت جاواب وئردی .- یئرلی شرایطی اویره نمک و اعلاحضرته کومک ائتمک بیزیم بورجوموزدور . بیر ده ، اونوتمایین کی ، قافقاز موسلمانلاری دا بویوک روس ایمپئریاسی نین تابئعلریدیر . آتامیز چارین تابئعلری آراسیندا آیری – سئچکیلیک سالماق اوزو قباهتدیر . بیزیم بورجوموز اونلارین ساوادلانماسینا کومک ائتمک دیر .
- اونلارین روس – تاتار مکتبلرینده اوخومالاری کیفایتدیر .
یئرلیلرده ن موعلیم حاضیرلاماغا نه ائحتیاج وار ؟!
- بس همین مکتبلرده کیم درس دئیه جک ؟
- بیز اوزوموز .
- نه واختا قده ر ؟
- همیشه .
- یوخ ، - دئیه سئمیونووو موصاحیبینین سوزونو قطییه تله کسدی.
- سیز یانیلیرسینیز ، جناب ، گئج – تئز یئرلی ضیالیلار یئتیشه جکدیر . زامانین حوکمو بئله دیر . بیزیم تاریخی بورجوموز ایسه بو ایشه کومک ائتمکدیر.
- عوذر ایسته ییره م ، جناب سئمیونوو ، یئرلی ضیالیلارین
یئتیشمه سینده ن سونرا باش وئره بیله جک حادیثه لر سیزی ناراحات ائتمیر ؟ اونلار بیزه مئیدان اوخومویاجاقلارمی ؟
- عئلمین مئیدانی گئنیش ، منزیلی ایسه اوزاقدیر . بورادا
تهلوکه لی بیر شئی یوخدور . قافقاز والی سی ده بو شوعبه نین آچیلماسینا راضیدیر . یئرلی موسلمانلارین طلبینی اوده مک لازیمدیر . بیزیم بورجوموز عملی تدبیرلر گورمکدیر .
- یاخشی ، بس بو شوعبه یه کیم رهبرلیک ائده جک ؟ تاتار
دیلینی بیلن موعللیمی هاردان تاپاق ؟
- ناراحات اولمایین ، - دئیه سئمیونوو ساکیتجه گولوب آلئکسئی اوسیپوویچی تقدیم ائدی . – جناب چئر نیاوئسکی(آ ، او چئر نیاوئسکی 1840- 1897 قوری سئمئناریاسیندا آذربایجان شوعبه سی نین اینسپئکتورو اولموشدور . ) بو ایشین عوهده سینده ن گلر . من اونو کوبان سئمئناریاسیندان تانییرام . معاریف شوعبه سینده تجروبه سی چوخدور . هرچند (( تیفلیسسکی وئستنیک )) قزه تی واختی ایله اونون پوچتدا ایشله مه سینه ایشاره ائده ره ک ، آلئکسئی اوسیپوویچی (( اکس پوچتالیون )) آدلاندیرمیشدیر . آمما ضرر یوخدور . بیزیم معاریف جبهه سینده بو جور ((اکس پوچتالیونلارا )) ائحتیاج چوخدور . همده جنابلار ، آلئکسئی اوسیپوویچین اونلارین دیلینی و عاده تلرینی موکمل بیلدیینی سیزین نظرینیزه چاتدیرمالییام . من اونو موسلمان شوعبه سینه اینسپئکتور و موعللیم تعیین ائدیره م .
ائله همین آدام سئمیونوو آلئکسئی اوسیپوویچی یانینا چاغیردی . اولگا کونستانتینوونا اونو مئهریبانلیقلا قارشیلادی ، سوفره یه شیرنییات و چای قویدوقدان سونرا کونجه چکیلیب تیکیش تیکمه یه باشلادی . سئمیونوو موره به لی چایدان بیر – ایکی قورتوم آلدیقدان سونرا ساکیتجه سوزه باشلادی .
- سیز ائله سوزلره فیکیر وئرمه یین آلئکسئی اوسیپوویچ ، بیزیم
بورجوموز اینسانلارا خیدمت ائتمکدیر . موعللیم ائل آناسیدیر . معاریف گوزلرین ضیاسیدیر . بیز گوزلری آچمالی ، اطرافا ضیا ساچمالییق . یوخسا بو ظولمت سلطنتینده یاشاماق اولماز .
- من سیزی آنلاییرام ، دیمیتری دیمیتریه ویچ ، بو یولدا
چتینلیکلرین ده اولدوغونو ایندیده ن گوروره م . موسلمانلارا داها چوخ کومک ائتمک لازیمدیر . من اونلارین حیاتینا یاخشی بلدم .
- چارا و حوکومته یئرلی موعللیملر لازیمدیر . ائله بونون
اوچون ده مکتبلر آچیرلار. آمما بیز داها اوزاغا باخمالییق . یئنی مکتبلرده ن یئنی مقصدلر اوچون ایستیفاده ائتمه لییک .
- آیدیندیر . من یئرلی ضییالیلارین بعضیلری ایله تانیشام . بیزیم
شاماخی دا سئید عظیم شیروانی آدلی بیر شاعیر وار . او چوخ گوجلو و گوزو آچیق آدامدیر . یئنی اوصوللا مکتب آچماق ایسته ییر . اونون نه لر چکدیی منه بللیدیر . بیر یاندان یئرلی روحانی لر اونو اینجیدیر ، دیگر طرفده ن کوهنه مکتبین بوخوولاریندان آزاد اولا بیلمیر . اوز دیللرینده درسلیکلری ده یوخدور . منیم آرزولاریم چوخ بویوکدور .
- ائله اونا گورا دا سیزه مفتون اولموشام ، جناب اکس پوچتالیون ، - دئیه سئمیونوو دوستجاسینا الینی اونون چیینینه قویدو .
- بو ایشده فداکارلیق لازیمدیر . ایلک ایللر چتینلیک اولاجاق .
سیز قورخمایین . بیزیم سئمئنارییا موعللیملری ایچریسینده تحکیمچیلیک دوورونه قاییتماق ایسته ینلر ده وار . گله جه یی گورمه ینلر ده چوخدور . آنجاق موسلمانلارین اوزلری اوز تالئعلرینی بیزده ن یاخشی آنلاییرلار. بیلیرسینیزمی ، موسلمان شوعبه سی نین آچیلماسی فیکرینی کیم اورتایا آتمیشدیر ؟
- ظنیمجه ، سیزین تشببوسونوزدور.
- یوخ ، منده ن قاباق بو فیکری کاپیتان آخوندوف ایره لی
آتمیشدیر .
- میرزه فتحعلی می ؟
- بعلی .
- من اونون حاققیندا چوخ ائشیتمیشم . اثرلرینی اوخوموشام .
بویوک ذکادیر .
- ائله بعضی لرینی ده قورخویا سالان بودور . چایی نیزی ایچین .
اولگا کونئستانتینوونا ، دئیه سن ، آلئکسئی اوسیپوویچین چایینی تزه له یه سی اولاجاقسینیز . هه ، ایندی من سیزه آرخایینام . عملی تکلیفلرینیزی یازین ، فیکرینیزی منه بیلدیرین ، هر شئیده ن اوول شاگیردلرین حاققیندا دوشونمک لازیمدیر .
- تاپاریق ، دیمیتری دیمیتریه ویچ ، کند به کند گزمه لی ده اولسام
تاپاجاغام .
بو صوحبتلر 1879- نجی ایلده اولموشدور . شوعبه نین آچیلماسینا رسمی ایجازه وئریلمه سه ده ، اونلار سئنتیابر آیینا قده ر بئش – آلتی طلبه ییغا بیلمیشدیلر . ایندی ایسه شوعبه نی گئنیشلندیرمک مومکون ایدی . آرتیق حوکومتین رسمی امری آلینمیشدی . ائله بو مقصدله ده آلئکسئی اوسیپوویچ سفره چیخمیشدی . او دوز بیر آی یدی کی ، یوللاردایدی . تخمینن اوچ مین وئرست ( verst) قطع ائتمیشدی . بعضی کندلری پیادا دولاشمیش ، شاماخی دا ، شوشادا ، گنجه ده اولموشدو . ایره وان قوبئرنیاسینی گزمیشدی . ایندی ایسه قازاخدان کئچیب تیفلیسه گئدیردی ...
آرتیق گون یاخمیشدی . تپه لرین کولگه سی اوزانیب یولون اوستونه سریلمیشدی . اوزاقداکی کند ائولری نین پنجره شوشه لری قروب شفقلرینی اکس ائتدیریب پاریلداییردی . آتلارین تری سویوموشدو . فایتونچو بو آخشام شهره چاتا بیلمه یه جه ینی یقین ائتدیی نده ن ساکیتله شمیشدی . خیر یولوندا آستا – آستا ایره لیله ین فایتون تکری نین قیجیرتیسی ، بیر ده آت نالینین تاققیلتیسیندان باشقا هئچ نه ائشیتمیردی .
آلئکسئی اوسیپوویچ فایتونون گونلویونو قاتلاماق اوچون آیاغا دوردو . بو نو حیسس ائده ن فایتونچو قانریلیب گئری باخدی .
- سیزه نه لازیمدیر ، جناب ؟
- آرتیق سرین دوشوب .
- بو ساعات .
او ، جیلووو چکیب آتلاری دایاندیردی . یاشینا اویغون اولمایان بیر جلدلیکله آتیلیب یئره دوشدو . آلئکسئی اوسیپوویچ ده فایتوندان ائندی . اونون پالتارینا نارین توز قونموشدو . آیاقلاری اویوشموشدو .
- آتلاری آچین ، دینجلسینلر . اوزوموزده نفسیمیزی ده ره ک .
فایتونچو بو دفه اعتیراض ائتمه دی . آلئکسئی اوسیپوویچ یولون آلت طرفینده کی ده ره یله آخان بالاجا چایا یاخینلاشدی . پئنجک و کوینه یینی چیخاردیب اوتلوغا آتدی . آیاغینی دا سویوندو . خیرداجا داشلارین اوستویله یئرییب ، چایین اورتاسیندا دایاندی . سو ایسینمیشدی . بالاجا ، یومرو و سوروشکن داشلار آیاغینی قیدیقلاییردی . آلئکسئی اوسیپوویچ اووجونو دولدوروب ، ایلیق سویو اوزونه چیرپتدی . بویوک بیر لذذتله یویوندو .
فایتونچو دا آتلارینی چیمیزدیردی . بدنی سرینله ین کهرلر آیاقلارینی سویا چیرپیب ، داشلاری شاققیلدادیردیلار . ائله بیل اوشاق کیمی سئوینیر ، کوپوکلو سولاری سیچرادیب ، اطرافا داغیتماقدان ذووق آلیردیلار .
هاوا سرینله شمیشدی . آمما اسن مئهین نفسینده هله ده ایستیلیک واردی . آدامی تندیرین آلووو کیمی بورکو ووروردو . یویونوب قورتاراندان سونرا اوزونو یونگول حیسس ائده ن آلئکسئی اوسیپوویچ گویلوکده بالاجا بیر سوفره آچدی . فایتونچو ایسه آتلاری سویون کناریندا کی چمنلییه بوراخدی .
- یاخین گلین ، چوره ک یئیه ک .
- چوخ ساغ اولون ، جناب .
- ساغ اولونو سونرا دئیه رسینیز ، گلین .
فایتونچو کونولسوزجه سینه سوفره یه یاخینلاشدی . کنارداجا دیزی اوسته چوکدو . سولو اللرینی اوولجه ساچینا ، سونرا دا ساققالینا چکدی . سوفرده کی کالباسایا ، پئندیر – چوره یه باخدی . آلئکسئی اوسیپوویچ شراب شوشه سینی آچماق ایسته ییردی .
- وئرین منه ، سیزه چتین اولار .
او ، شوشه نی گوتوردو . جیبینده ن ایری بیر بیچاق چیخاردیب ، تیخاجی آچدی . ایسته کانا شراب توکدو .
- بویورون ، جناب .
- اوولجه سیز ایچین .
- یوخ ، یوخ ، سیز بویوراجاقسینیز . من ایچمه سم ده اولار .
- یولداشلیقدا آیری – سئچکیلیک اولماز . باغیشلایین ، آدینیز ...
- ایوان فیلیپیچ ، جناب .
- ایوان فیلیپیچ ، سیزین سئومه دیینیز موسلمانلاردا بئله بیر مثل
وار : یولداش یولداشلا تن گره ک ، تن اولماسا گئن گره ک . ایندی بیز یولداشیق .
فایتونچو اوزونو ایتیرمیشدی . بیر آز بوندان اوول حاققیندا چوخ پیس فیکیرده اولدوغو آدامین ساده و صمیمی رفتاری اونو چاشدیرمیشدی . آلئکسئی اوسیپوویچ سه آرتیق اللی یاشی کئچمیش بو کیشی نین دیزی اوسته اوتوروب ، گوناهکار بیر اوشاق کیمی ، چکینه – چکینه سوفره یه ال اوزاتماسینا ، اطرافی قیریشمیش گوزلرینده کی معصوملوغا ، قالین ساققالینا ، اوست دوداغینی اورتموش بیغینا ، آلنینا توکولن ساچلارینا باخدیقجا آتاسینی یادینا سالیردی . او دا بئله ایدی . عومرو بویو بیر پارچا چوره ک اوچون چالیشمیشدی ...
آتاسی یای آیلاریندا فورقونلا شاماخی دان ، آغ سودان چوخوریوردا و باشقا یایلاقلارا آدام داشییردی . بعضن هفته لرله ائوه قاییتمازدی . تاخیل بیچینی زامانی ایسه باشقا کندلی لره بیرلیکده آرواد – اوشاغینی دا ییغیب ، آران یئرلرینه ائنه ردی . قاتارلاشان فورقونلار توزلو – تورپاقلی یوللاردا بیر نئچه گون یول گئتدیکده ن سونرا تاخیل زمی لری نین اطرافیندا دایاناردی . صاحیبکارلا بیچینچی لر آراسیندا سووده له شمه باشلاناردی .
آتاسی ایله بیر یئرده اولدوغو سونوجو یای آلئکسئی اوسیپوویچ-ین یادیندان هئچ واخت چیخمیردی . اوندا اونون آلتی ، یا یئدی یاشی آنجاق اولاردی . همین ایل شاماخی نین اطرافینداکی اکین یئرلرینی دولو دویموشدو . اونلارین تاخیلیندان هئچ اثرده قالمامیشدی . آجلیق تهلوکه سی واردی . هامی کیمی اوسیپ ده آران یئرینه ، بیچینه گئتمه یه حاضیرلاشیردی . یولا دوشمزده ن بیر گون اوول بالاجا آلئکسئیی یانینا چاغیردی .
- آلیوشا ، سن ائویمیزده قال ، آنانلا من گئدیم . چوخ چکمز ،بیر آیا قاییداریق . اورالار ایستی دیر ، سونرا خسته له نرسن .
- ایسته میره م ، - دئیه آلئکسئی آیاقلارینی یئره دویدو ،- منی ده اوزونوزله آپارین . سیزه کومک ائده ره م . آتلاری اوتارارام.
- آخی ایستی یه دوزمزسن .
آناسی دا اونا طرف چیخدی . آلئکسئی گئده سی اولدو . همین گئجه او یاتمادی . یولا تداروک گوره ن ، چوره ک بیشیریب ، یورغان – دوشک حاضیرلایان آناسینا کومک ائتدی . اوباشدان ، هله دان اولدوزو دوغمامیشدان یولا دوشدولر .
آلئکسئی آتاسی نین یانیندا اوتورموشدو . فورقونون چادیرینی چکمیشدیلر . کند خوروزلاری سس – سسه وئریب بانلاشیر ، ائله بیل بیر آغیزدان قیشقیریب : (( آلیوشا ، هارا گئدیرسن ؟ )) – دئمک ایسته ییردیلر . آیازیماقدا اولان اوفوقه تاماشا ائده ن آلئکسئی سرین هاوانی جییه رلرینه چکیب ، قورورلانیر ، قیشقیریب هامی یا (( آرتیق من بویوموشم . آتاما کومک ائده جه یه م )) ، دئمک ایسته ییردی . آتاسی ایسه گوزآلتی اونو سوزور ، (( سنه سویوق اولار ، گئت آنانین یانینا اوزان )) – دئییردی . آلئکسئی نه اینکی گئتمه ک ایسته میر ، عکسینه ، جیلووو آتاسی نین الینده ن آلیب ، فورقونو اوزو سورمه یه ، بئله لیکله ده بویوموش اولدوغونو گوسترمه یه چالیشیردی .
او یای چوخ گوزه ل کئچدی . شاماخی دان گلن بیچین چی لر چولون اورتاسیندا ، تاخیل زمی لری نین کناریندا دوشرگه سالدیلار . فورقونلاری یان – یانا آچدیلار . بیچین چی لر آلاتوراندان قالخیر ، شئحده ن نم چکمیش زمی لره دولوشورلار . آلئکسئی ین آتاسی سونبوللله شمیش تاخیللاری قوجاقلاییب اوراقلا بیچیر ، آناسی ایسه اونون آرخاسینجا دریز باغلاییردی . اونلار ایشله ین زامان آتلاری اوتاران ، سونرا دا چای قاینادیب ، سوفره آچان آلئکسئی آرابیر آناسی نا دا کومک ائدیردی . گاه بافا باغلاییر ، گاهدا دریزلری پنجه له ین آتاسینا ال – آیاق وئریردی . گون اورتا فورقونون کولگه سینه اوزانیب ایشتاهالا چوره ک یئیه ن آتا- آناسینا تاماشا ائتمک اونا آیری لذذه ت وئریردی . آخی بو کارتوف( یئر آلما ) لاری سودا آلئکسئی بیشیرمیشدی ، چایی دا او قایناتمیشدی !
گئجه نین سه آیری لذذه تی واردی . اوشاقلارلا برابر آتلاری اوتارماغا آپاران آلئکسئی آغ چادیرلی فورقونلارین یانیندا آلوولانان اوجاقلارا تاماشا ائتمکده ن دویموردو . گئجه نین قارانلیغیندا شفقلر اویناشیر ، چویون قازانلاردا خوره ک بیشیره نلرین کولگه سی بیر نهنگ کیمی اوزانیب زمی لرین اورتاسیندا گزیشیردی . لاکین سس – کوی و جانلانما چوخ چکمیردی . یاریمجا ساعاتدان سونرا بوتون گون ایشله ینلر چول کیمی دوشوب ، آغیر یوخویا گئدیردیلر . اطرافا قولاق جینگیلده ده ن ، درین سوکوت چوکوردو . آلئکسئیین ایسه گوزونه یوخو گئتمیردی . او چوخ واخت آغزی اوسته اوزانیب ، آیلی گئجه لرده گویه سپه له نمیش اولدوزلاری سایماق ایسته ییردی . اونلارین نه اوچون تیتره دیکلرینین سببینی اویره نمه یه چالیشیردی . چولون اوزه رینه چوکموش گئجه نین سرین لی یی اونو اوشورگه له ندیره نده یورغانا بورونور ، سویوقدان تیتره شدیکلرینی گومان ائتدیی اولدوزلارین حالینا آجییردی . هرده ن بیر اولدوز آخاندا دیک آتیلیر ، بو قویروقلو آلووون اونلارین زمی سینه دوشوب ، آتاسی نین بیچدیی دریزلری یاندیراجاغیندان قورخوردو . بئله حاللاردا بعضن آتا – آناسی نی اویاتماق دا ایسته ییردی . آنجاق اونلارین بیر – بیرینه قیسیلیب ، اولو کیمی یاتدیقلارینی گوره نده فیکیرینی دییشیردی . یئنه یئرینه اوزانیر ، اللرینی باشینین آلتینا چارپازلاییب ، بولودلاری یاران آیا تاماشا ائدیردی . گوی اوت خیمیرتلادان آتلارین فینخیرتیسیندان و گئجه بوجه کلری نین حزین سسلرینده ن باشقا هئچ نه ائشیدیلمیردی . آرابیر کووشنلر شاققیلداییردی .
بازار گونو ایسه بیچینده ن بیر آز تئز قاییداردیلار . چای – چوره ک یئدیکده ن سونرا اوجاغین اطرافینا توپلاشاردیلار . هامینین (( میشکا )) – دئیه چاغیردیغی ساری تئللی اوغلان قارمون چالاردی . آلئکسئی ده اوزونو کیشی لر جرگه سینده حئساب ائده ر ، جیر سسی ایله ماهنی اوخویانلارا قوشولاردی . آناسی هم سئوینه ر، همده اوغونوب کئچه ردی .
دوز بیر آیدان سونرا بیچینی قورتاردیلار . تاخیل صاحیبلری گلدیلر . پئنجه له ری سایدیلار . شرط اوزره هر اون پئنجرده ن بیرینی بیچین چی لره وئردیلر . آلئکسئی آتاسی نین آللاها شوکور ائتدیی نی گوردو . کیشی نین رنگی دورولموشدو . تئز – تئز آروادیلا زارافات ائدیردی .
- بئله – بئله ایشلر ، مارییا ، اون پئنجه ر تاخیلیمیز وار . هر پئنجه رده ن آزی اون چاناق بوغدا چیخاجاق ، یوز چاناق یوز تاغاردان دا چوخ ائدیر . شوکور ، بو ایل چوره ییمیز وار . هله اوسته لیک بیر – ایکی پود ساتیب آلیوشایا دا زحمت حاققی وئره ریک . یوخسا اینصافسیزلیق اولار . آخی اودا ایشله ییب . بئله دیر ، یا یوخ ، آلئکسئی اوسیپووویچ ؟ - دئیه آتاسی گوله – گوله اونا موراجیعت ائتدی .- سنه قیرمیزی چکمه ، بیر ده بوینو ایشله مه لی ایپک کوینه ک آلاجام . ایسته ییرسن قوتازلی کمر ده آلیم . اوزونو ده بو ایل نئجه اولور- اولسون مکتبه گونده ره جم .
بیچین چی لر عاده ت اوزره خیرمان آچیب تاخیللارینی ائله زمی لرین کنارینداجا دویه ردیلر . حاضیر بوغدانی چوواللارا دولدوروب فورقونلارا یوکله یه ر و بیر باش ائولرینه قاییداردیلار . آلئکسئی گیل ده ائله ائتدیلر . ایکی گون گئجه لی – گوندوزلو اللله شیب تاخیللارینی دویدولر . فورقون کاروانی قاتارلاشدی .
شاماخی یا گلن کیمی آتاسی دئدیینه عمل ائتدی . ایکی پود تاخیل ساتیب اوغلونا قیرمزی چکمه آلدی . آمما مکتبه گونده ره بیلمه دی .
کنده قاییداندان سونرا اوت بیچینی باشلاندی . آلئکسئی گیلین بیچه نه یی چوخ ایدی . داغلارین دوشونده دالغالانان چیچه کلی چمنلیک وارلی لارین ایدی . آمما اوت چالانلار یوخسوللار ایدی . آلئکسئی ین آتاسی دا بونلارین ایچینده ایدی . اونلار یئنه ده موزدلا ایشله ییردیلر . آلئکسئی بو دفه ده آتاسی نی تک بوراخمادی . ( ائله بیل اوندان همیشه لیک آیریلاجاغی اوره یینه داممیشدی . ) آتی یاللاییب بئلینه قالخدی . آناسی نین بیشیردیی خوره یی چوله آپاردی .
کندلیلر جرگه یله کرنتی چکیردیلر . گوی اوتلار یئهره لنیب اوزانیردی . ائله بیل داغلارین دوشو زولاق- زولاق اولموشدو . اووخارلانمیش کرنتی لرین آغزی پاریلداییردی .
آلئکسئی آتینی چاپیب ، اوت ییغان قیزلارین ، گلینلرین یانیندان اوتدو .اونلارین چوخو باشینا قیرمیزی قیماچا چکمیشدی . بئللرینه آغ ایشله مه لی اونلوک باغلامیشدیلار .
هاوانین گوزه للیی آلئکسئیی سئویندیریردی . گورونور بیچینچی لرده روزیگارین خوش کئچمه سینده ن راضی ایدیلار .
آلئکسئی آتاسینی تاپدی . گتیردیی خوره یی اونا وئردی . اوزو ایسه کنارداجا اوتوروب ، اونون نئجه ایشتاهایلا چوره ک یئمه سینه تاماشا ائتدی . کیشی لاپ آریقلامیشدی . چیرکلی و ترلی کوینه یی کوره یینه یاپیشمیشدی . آچیق یاخاسی ندان توکلو سینه سی گورونوردو .
او ، خوره یینی یئییب قورتاراندان سونرا الیله آغزینی سیلدی . بیغینی ، ساققالینی ، سیغاللاییب ، آیاغا دوردو . بوینوندان ساللانان زنجیرلی میس خاچی اوپدو .
- چوخ ساغ اول ، آلئکسئی اوسیپوویچ .
- نه اوچون منه بئله دئییرسن ، من کی ، آلیوشایام .
- یوخ ، سن داها بویوموسن ، آلئکسئی اوسیپوویچ سن . آتاسی
اونونلا خئیلی زارافات ائتدی . سونرادا گویون اوزونه باخدی .
- یامان بورکودور . یاغماسا یاخشی دیر . یاخشی ، آلئکسئی ،
آتینی چاپ ، گئت ائوه . بیر قوجاق دا گوی اوت آپار . آنانا دا دئه حامامی قیزدیرسین ، گلیب چیمه جم ...
آمما او ، آروادی نین حاضیرلادیغی حامامدا چیمه بیلمه دی . ائله همین آخشام سئلله مه یاغیش یاغدی . اوسیپ جوجه کیمی ایسلانمیش حالدا ائوه گلدی . یئر سالدیریب بیرباش یورغان – دوشه یه اوزاندی . ایکی گون تیتره تدی . بیر هفته ده ن سونرا ایسه داواسیز – درمانسیز سته لجه مده ن اولدو .
...آنی فیکیره گئده ن آلئکسئی اوسیپوویچ گوزونو فایتونچونون اوزونده ن چکمه ده ن کوکسونو اوتوردو :
- سیز منیم آتاما یامان اوخشاییرسینیز . او دا سیزین کیمی بئله جهساچ – ساققال قویاردی .
ایوان فیلیپیچ حیالی اوشاق کیمی قیزاردی . نه دئیه جه یینی بیلمه دی .
- جناب آلئکسئی اوسیپوویچ ، من فایتونچو بابایام . سیزین آتانیز
یقین کی ..
- خالیص کندلی ایدی . بیر پارچا تورپاقدان و ایکی آتدان باشقا هئچ نه یی یوخ ایدی . سیز فایتونچوسونوز او ، فورقون سوره ردی .
- اینانا بیلمیره م ، - دئیه کیشی تعججوبله ندی و سوفره نین کناریندا یئرینی راحاتلاییب ایله شدی .
آلئکسئی اوسیپوویچ اونون ببکلرینده اوینایان سئوینج قیغیلجیملارینی آیدینجا گوردو . ائله بیل کیشی نی بیرده ن – بیره دییشدیلر . قاشقاباغی آچیلدی . دوداقلاری نین یانی آزجا اییلدی . پارلاق دیشلری گوروندو . آتاسی دا بئله ایدی . او دا سئوینه نده بو جور قیمیشاردی .
- ایچین ، - دئیه آلئکسئی اوسیپوویچ ایسته کانی اونون قاباغینا
قویدو . ایوان فیلیپیچ ایسه بیرده ن - بیره شوشه نی باشینا چکدی . قیرمیزی شرابین داملالاری ساققالینا سوزدو . ایسته کانداکی شرابی آلئکسئی اوسیپوویچین اوزو ایچمه لی اولدو .
- نئچه اوشاغینیز وار .
- آلاه وئره نده ن چوخدور . اوچو ائوده دیر . ایکیسینی کوچورموشم .
- اوخویانی وارمی ؟
- هاردان اولسون ؟ - دئیه ایوان فیلیپیچ یانیقلی – یانیقلی صوحبه ته باشلادی . آرتیق او چکینمیر ، اوزونه همدم تاپمیش آدام کیمی اوره یینی بوشالتدی . - اوزونوز گورورسونوز کی ، قوجالمیشام . کولفت چوخ ، فایتوندان باشقا دا بیر شئییم یوخدور . بونونلا دا ایندیکی زاماندا آرواد – اوشاق ساخلاماق چتیندیر .کیم ایسته مه ز بالاسی اوخوسون ؟ آمما نئیله ییم ، کاسیبلیغین اوزو قارا اولسون ، اوخودا بیلمه میشه م . بیرجه کیچیک اوغلوم دورد ایل مکتبه گئتدی .
- بس ایندی نه ایشده دیر ؟
- هئچ نه . اوزونو اورا – بورا وورور ، آمما الینده ن بیر شئی
گلمیر . بیر هفته بوندان قاباق باکی یا ایش آختارماغا گئتمه ک ایسته دیی نی منه دئدی . دئییرلر اورادا ، نئفت معده نلرینده ایش چوخدور . آمما اوشاقدیر ، گوزومده ن قویا بیلمیره م .
- نئچه یاشی وار ؟
- بو یاز اون آلتیا کئچه جک .
- آدی نه دیر ؟
- واسکا . واسیلی .
- اونو وئر منه . دوز سوزومدور ، نییه تعججوب ائدیرسینیز ، اوزومله آپارارام .
- هارا ؟
- قوری یا ، اوخوماغا .
- واللاه نه دئییم ، بونون خرجی – خراجتی وار .
- هئچ نه لازیم دئییل . من اونو پانسییونا دوزه لده ره م . هر شئی منیم بوینوما .
ایوان فیلیپیچ ائشیتدیکلرینه اینانا بیلمیردی . اونا گورا دا جاواب وئرمه کده چتینلیک چکیردی .
- دئمه ک ، دانیشدیق . تیفلیسه چاتان کیمی مسه له نی حل
ائدیریک .
- اولسون ، - دئیه فایتونچو ساکیتجه جاواب وئردی .
اونلار یولا دوشه نده آرتیق قارانلیق قاریشمیشدی . قارشیداکی کند ائولری نین تیتره ک و سولغون ایشیقلاری گورونوردو .